Voedingsadvies voor hemato-oncologische patiënten

Extra kwetsbaar

Voedselveiligheid is zeer belangrijk bij patiënten die een stamceltransplantatie of een chemokuur (hebben) ondergaan. Het afweersysteem is namelijk verzwakt door de kanker en door de behandeling. Verontreiniging van het eten met virussen, bacteriën of parasieten kunnen levensbedreigende gevolgen hebben.

Lijst met aanbevelingen

Er zijn nog geen officiële voedingsrichtlijnen voor hemato-oncologische patiënten, maar er is wel al veel onderzoek gedaan. Het gerenommeerde in kanker gespecialiseerde Memorial Sloane Kettering Cancer Center in New York heeft een lijst aanbevelingen opgesteld die patiënten en hun verzorgers kunnen helpen om voedselveiligheid te vergroten en om ervoor te zorgen dat patiënten voldoende proteïnen en vitaminen binnenkrijgen. Ook worden er tips gegeven om met bijwerkingen van de behandeling, zoals misselijkheid, om te gaan.

Proteïnen en calorieën zijn belangrijk

Mensen die voor kanker behandeld worden hebben vaak een verminderde eetlust en lopen het risico op een tekort aan proteïnen. Dat leidt tot een algehele afname van de conditie, en dat bemoeilijkt het genezingsproces. Het is dus zaak om ervoor te zorgen dat de patiënten de juiste voedingsstoffen binnenkrijgen. Dat kan betekenen dat er even niet op ‘light’ producten gelet moet worden. Andere aanbevelingen:

• Vermijd magere producten en kies bijvoorbeeld voor volle melk en volvette kaas.
• Snack met gedroogd fruit, noten en zaden, die zijn rijk aan proteïnen. Voeg ze toe aan salades of aan ontbijtyoghurt;
• Doe boter of olie bij groenten, aardappelen of rijst;
• Kies voor calorierijke dressings voor salades, bijvoorbeeld op mayonaisebasis in plaats van een vinaigrette;
• Wees niet zuinig met room in recepten;
• Er bestaat ook calorierijk medisch voedsel dat op doktersvoorschrift verkrijgbaar is.

Meer proteïne toevoegen aan voeding is ook belangrijk. Dat kan door te kiezen voor vlees, vette vis, zuivel, eieren en bonen. Proteïnen kunnen ook ‘verborgen’ toegevoegd worden, bijvoorbeeld door melkpoeder aan soepen of puree toe te voegen. Kies ook voor snacks als noten en kaas.

Ook hebben patiënten vaak moeite met eten en voelen zich halverwege de maaltijd al vol. Daardoor ontstaat het risico dat iemand onvoldoende voedingsstoffen binnenkrijgt. Het is dan verstandig om vaker te eten. Liever zes kleine dan drie grote maaltijden. Ook is het aan te raden om tijdens het eten niet te drinken; doe dat liever vóór of ná de maaltijd. En maak na het eten een wandeling om de spijsvertering op gang te helpen.

Wat te doen bij misselijkheid

Misselijkheid is een veel voorkomend ongemak. Dit kan veroorzaakt worden door bestraling, chemotherapie, maar ook door pijnstillers en andere medicatie.

Vaak wordt de misselijkheid getriggerd door de geur van eten. Een tip is dan om koud voedsel te eten zoals een sandwich of een salade. Koud voedsel geeft minder geur af dan warm voedsel. Probeer ook uit de keuken te blijven als er pannen op het vuur staan en vraag of iemand anders opschept. Wacht een paar minuten met het eten van de maaltijd zodat het eten wat afgekoeld is en minder geur verspreidt.

• Misselijkheid kan ook voorkomen of verminderd worden door een aantal andere aanbevelingen op te volgen:
• Eet liever meerdere kleine maaltijden dan twee of drie grote. Dat voorkomt een vol gevoel en de kans op misselijkheid;
• Drink niet tijdens het eten, maar ervoor of erna;
• Eet langzaam en kauw goed, en laat na de maaltijd het eten even bezinken;
• Let op de omgeving: probeer in een prettige ruimte te eten met een behaaglijke temperatuur en draag comfortabele kleding;
• Probeer in gezelschap te eten, dat leidt af van een eventueel misselijk gevoel;
• Vermijd zoetigheid.

Naast misselijkheid hebben mensen die met chemotherapie behandeld worden ook vaak last van diarree of juist het tegenovergestelde: obstipatie. Ook daar kan met voeding rekening mee gehouden worden:

• Drink minstens 2 liter per dag, liefst water. Dat voorkomt uitdroging bij diarree. Als de diarree ernstig is, kies dan voor water met toegevoegde elektrolyten of voeg ORS (oral rehydration salts) aan het water toe;
• Vermijd rauw fruit en rauwe groenten en groenten die winderigheid veroorzaken zoals uien, koolsoorten en bonen. Kies in plaats daarvan voor goed gaargekookte groenten of groenten en fruit uit blik;
• Bij verstopping is het goed om producten met meer vezels aan het dieet toe te voegen, zoals fruit, groenten en hele granen;
• Ook bij verstopping is het zaak om veel te drinken, minstens 2 liter per dag. Dat helpt om de ontlasting zacht te houden.

Een droge mond kan problemen geven bij het eten. Hiervoor tips om dit te voorkomen:

• Kook voedsel tot het zacht is, en pureer het desnoods;
• Snijd voedsel in kleine stukjes die makkelijk te kauwen en door te slikken zijn;
• Spoel de mond regelmatig met water;
• Drink tijdens het eten, en neem na elke hap een klein slokje;
• Drink met een rietje als de mond erg gevoelig is;
• Neem kauwgom of een pepermuntje om de speekselproductie op gang te helpen.

Bron: Nederlands Tijdschrift Voor Hematologie (NTVH)